secretarus

Holizm (*)

Holizm [bütünselcilik] fikri [karmaşıklığın] emergentizm [belirimcilik] kavramı ile yakından ilişkili olan bir terimdir ve bütünü, tümü veya hepsi anldıbına gelen Yunanca holos (ὄλος) kelimesinden türetilmiştir. Holos’un “bütün” kelimesine benzemesi, çaprazlayıcılı etimolojik sözcük üretim tarzı ile ilgili bir konudur. iki kelimenin ortak bir kökü yok ama Hint-Avrupa dillerinde holos, Sanskritçedeki sarva (tümü) ile örtüşmektedir.Politikacı düşünür jan christiaan smuts tarafından ilk kez 1926 yılında tanımı yapılarak bilimsel terminolojiye kazandırıldı. Esasen, sözcük her şeyin ayrılmaz bir şekilde daha büyük bir bütünün içindeki bir ağdaki parça olduğunu söyler. Filozof jerome a stone'un zekice söylediği gibi, “Smuts için evren bütünlerle doludur.”

Dolayısıyla, ister böceklerden ister bireylerden, kültürlerden veya topluluklardan bağımsızlıktan bahsettiğimizde, hepsini bağlayan derin ara bağlantıları bilmeden görmezden geliriz. Açık veya görünmez olan bu tür bağlantılar çevrebilim ve ekonomi, insanlar ve siyasette mevcut ve aktiftir. Kendi çağımızda, insanla ilgili holizm, küreselcilik dediğimiz şeyde göze çarpan bir şekilde belirgindir. Azalma olgusu, küresel olarak bağlayıcı etkileşimleri uluslararası düzeyde tamamen ortadan kaldırmasa bile, izolasyonun oluşumunu sağlar. Ancak büyük duvarlar bile holizmin bağlantılarını silmeye yetmez.

Holizm, sadece parçaların konfigürasyonlarını ayrıntılı bir şekilde incelemekle bütünün tam olarak kavranamadığı tezine dayanır. Sadece bileşen parçalarını inceleyerek her şeyin tam ve uygulanabilir bir resmini elde etmek imkânsızdır. Bu bize her ağacı ayrı ayrı inceleyerek ormanı anlayamayacağımızı hatırlatır.Holizm bir felsefeden ziyade bir perspektiftir. Emergentizm açıklamalar arar; holizm sadece piksel veya boya darbeleri yerine tam resmi görmemizi sağlayan bir vizyondur. Bu anlayış ressam george seurat’ın noktasal resimlerinden herhangi birine bakıldığında ortaya çıkar.

indirgeyiciler ile emergentistler arasında bilgi alanlarında açıklayıcılık hangisinin daha başarılı olduğu konusunda argümanlar vardır. indirgemecilik olayların nasıl meydana geldiğini açıklar; emergentizm ise indirgemeciliğin açıklayamayacağını tarif eder. indirgemecilik, sesin nasıl üretildiğini açıklar, ancak müziği neyin oluşturduğunu açıklayamaz (açıklamamıştır). Belirim bunun nasılına bakmaksızın sesin duyusunun insan beyninde oluşmasını açıklar.

Holizm söz konusu olduğunda böyle bir tartışma olamaz. deneb'i veya çift yıldızı görmek için bir teleskoptan bakabilirsiniz, ancak gökyüzünün tümüne bakmak, bütünü incelememizi sağlar. Biri bir şiiri ayrıştırabilir ve uyak ile ölçü hakkında konuşabilir, ancak onu bir bütün olarak okumadan dizim ve güzelliğini deneyimleyemez siniz.Belirim bazı eski ve klasik filozofların yazılarında örtüktür, ancak bu terim yirminci yüzyılın başlarında lloyd morgan ve samuel alexander gibi filozoflar arasında popülerlik ve geçerlik kazandı. Bu durum bazı bilimcileri terimi disiplinleri çerçevesine dahil etmeye teşvik etti. Hem belirimcilik hem de holizm algılanan gerçekliğe tinsel tepkilerle uyumlu dünya görüşleridir.

(*)URL’si https://www.quora.com/Wha...perspective-in-philosophy olan sayfada bulunan prof dr v v raman’ın “felsefede holistik perspektif nedir?” sorusuna verdiği cevabın mustafa Özcan tarafından GÇ ile yapılan çevirisidir. Ancak anlamayı artırmaya yönelik olarak [ ] parantezler ile yapılan bazı küçük eklemeler ve terim tanımları ile metnin sonundaki tek tümcelik eksiltme mustafa Özcan'a aittir.

kaynak: mustafa özcan

Holistik bilgi hiyerarşisi örgütlenme düzeyleri ile belirlenir. Bilginin holistik öz-organizasyonu, yani düzeyler arası belirim olacak şekilde dizge bir düzene sahip olduğunda, her bir bilgi varlığı aynı anda üç şeydir:

· Aşağıdaki önceki seviyeden parçalardan oluşur.

· Kendi başına bir bütündür.

· Ve yukarıdaki bir sonraki seviyedeki bütünün bir parçasıdır.

kaynak: mustafa özcan

Genel Sistem Teorisi oluşumları, ilişkiler bağlamında düzenlenmiş soyut ve somut yönlerin sistemden beklenen hedefi sağlayan parça ve bütün kümesinin birlikteliğinde belli bir amaca yönelmiş olarak beliren davranış üreticisi dizgeler olarak tanımlar.

Kaynak: mustafa Özcan

kadıköy düşünce platformu kurucusu

Bilim felsefesi nedir (*)

Bilim felsefesi,

1. bilimin ne olduğunu,
2. bilimsel kuramın özgül yapısını,
3. bilimsel bilginin epistemolojik statüsünü,
4. bilimsel yöntemin (ya da yöntemlerin) anldıbını,
5. bilim alanı ve bilimsel bilginin nesnesini,
6. bilimin gelişiminin anldıbını,

araştırır.

Özet olarak bir bütün olarak bilimin konumu, gelişimi ve iç-yapısını değerlendiren, bunu kuramsal düzlemde ortaya koymaya çalışan felsefe bölümüdür. Bilim tarihinden farklı olarak bilim felsefesi söz konusu olan bilim tarihinin kuramsal düzlemde açıklanmasını ve değerlendirilmesini üstlenir.

(*) https://tr.wikipedia.org/wiki/Bilim_felsefesi adresinden alıntılanarak düzenlenmiştir.

kaynak: m ö

zeki yaşamın mümkün olduğu parametrelerin dar kuşaklarıdır. bu kuşakta dünya ve evren zeki yaşamda mümkün olan kimyasalları meydana getirmek için tam da doğru yerlerdir.

13,7 milyar yıl önce meydana gelen gökadaları dört bir yana fırlatarak evreni yaratan orijinal patlamadır.

yıldız gibi bir cisimdir. büyük patlamadan çok kısa bir süre sonra meydana gelmiş büyük gökadalardır. merkezlerinde devasa kara delikler bulunur.

evrendeki ortalama madde yoğunluğunu ölçen parametredir.

elektron ile aynı ancak çok daha büyük bir kütleye sahip bir atomaltı parçacıktır. standart modelde bulunan ikinci kuşağa aittir.

bir kara deliği saran dönüşü olmayan noktaya olay ufku adı verilir.

doğduğu anda evrenin inanılmaz miktarda ve ışık hızından daha hızlı bir genişlemeden geçtiğini ortaya koyan kuramdır.

ısının fiziğidir. termodinemiğin üç yasası vardır:
1) madde ve enerjinin toplam miktarı korunur.
2) toplam entropi her zaman artar.
3) mutlak sıfıra asla ulaşılamaz.

zayıf, elektromanyetik ve şiddetli etkileşimlere ilişkin en başarılı kuantum kuramıdır. gözlemlenen maddeyi oluşturan, şimdiye dek bulunmuş temel parçacıkları ve bunların etkileşmesinde önemli olan 3 temel kuvveti açıklayan kuramdır. Sözü geçen 3 temel kuvvet: elektromanyetik kuvvet, zayıf nükleer kuvvet (elektro-zayıf kuvvet) ve güçlü nükleer kuvvettir.

protonla birlikte atomun çekirdeğini meydana getiren nötr yüklü atomaltı parçacıktır.

nötronlarla birlikte atomların çekirdeğini meydana getiren pozitif yüklü bir atom altı parçacıktır. kararlıdırlar ancak büyük birleştirme kuramı uzun zaman içerisinde bozunabileceklerini öngörür.

proton ve nötronu meydana getiren bir atom altı parçacıktır. üç kuark bir proton ya da nötronu ve bir kuark ile karşıt kuark çifti de mezonu meydana getirir. dolayısıyla kuarklar standart modelin bir parçasıdır.

element olarak aynı sayıda protona sahip olan ancak farklı sayıda nötronu bulunan bir kimyasaldır. izotopların kimyasal özellikleri aynı olsa da ağırlıkları farklıdır.

ağırlığı olan ancak ışık ile etkileşime girmeyen görünmez maddedir. sıradan maddeye kıyasla on kat ağırdır.

-273 celcius, hiçbir maddenin ısı enerji içermediği sıcaklık.

nükleeer reaksiyonlarda yüksek enerjili fotonların (gama ışınları) salınmasıyla ortaya çıkan son derece nüfuz edici bir ışınım.

ince bir metal yaprakla durdurulan, yüksek enerjili elektronlardan ya da onların karşı parçacığı protonlardan oluşan ışınım. beta ışınımına zayıf nükleer kuvvetin dahil olduğu nükleer süreçler yol açar.

içeri işlemeyen, ama hasar verme potansiyeline sahip bir ışınım. alfa parçacıkları helyum çekirdeğine benzer ve onlar gibi iki protonla iki nötron içerir.

beynimizin derinliklerinde striatum denilen bir doku tabakası yatmaktadır. bu nöron topluluğu, şu sıralar bilebildiğimiz kadarıyla zamanın bulunduğu tek yerdir. hayatınızın ilk anlarının kayıtlarını tutar, içinizde çocukluğunuzun önemli ve büyüleyici bir anlar seçkisi olarak aktığı, yetişkinlik hayatınızın ise gereği gibi takdir edilemeyecek kadar hızlı geçtiği hissini uyandırır. fakat bu hislere çok da kıymet vermemelisiniz. striatumun hediyesi aslında zamanın geçtiği izlenimini - hatta belki de yanılsamasını- uyandırmaktır. sorun, bu dokunun zamanı ölçmesinin bilinçli zihninizde olup bitenlere dayanıyor olmasıdır.

kaynak: fizik kullanım kılavuzu, michael brooks.

hareketlendirme organı genellikle doğal dünyada git-gel ile iken yapaydaki dönel tarzın nedeni nedir?
kuvvet

> dönüşüm

> hareket
doğal dünyadaki kuvvet-hareket dönüşümü işlevinde organlar bunu doğrusal git-gel ile yaparken insan yapısı düzeneklerde bu işlem genellikle dönel tarzlıdır.

kaynak: m ö kdp cst 2019